Boeken van Gerbrand Bakker

Junior Etymologisch Woordenboek is in juni 2006 verschenen bij Uitgeverij Ger Guijs (Rotterdam).

De Junior is een geheel bewerkte en vermeerderde heruitgave van één deel van twee eerder verschenen afzonderlijke woordenboeken. Het bewerken was bijvoorbeeld alleen al noodzakelijk vanwege de overgang naar de euro in 2002, waardoor een aantal typische ´guldenlemma´s´ gesneuveld zijn. Daar staat tegenover dat er ongeveer tachtig nieuwe lemma´s toegevoegd zijn (oa. aubergine, blauw bloed, Holland, internet en pseudoniem).

bloed in de uitdrukking "blauw bloed": van adel zijn.
Niemand heeft blauw bloed, bij alle mensen op de hele wereld is het bloed rood. Als iemand werkelijk blauw bloed zou hebben, zou hij of zij waarschijnlijk in het ziekenhuis liggen, op de Intensive Care. Deze uitdrukking is een vertaling van het Spaanse sangre azul. Een deel van Spanje is ooit overheerst geweest door de Moren, dat zijn Arabieren uit Noord-Afrika. Die waren donkerder van huidskleur dan de Spanjaarden. Arabieren en Spanjaarden trouwden soms met elkaar. Jonge mannen en vrouwen uit oude, aristocratische Spaanse families trouwden niet met deze ´donkere mensen´. Hun huid bleef mooi blank. En als jij een bleekscheet bent, kijk dan maar eens op je eigen arm: je kunt je aders als blauwe riviertjes zien lopen.
Moor, trouwens, komt via het Franse Maure en het Latijnse Maurus van het Griekse Mauros ´inwoner van Mauritanië. Mauritanië is een groot land aan de westkust van Afrika, onder Marokko en Algerije. In het inmiddels oude en misschien zelfs een tikkeltje ´foute´ liedje Moriaantje (zo zwart als roet, ging eens wand´len zonder hoed, en de zon scheen op z´n bolletje, daarom kocht hij een parasolletje) is de jongensnaam Moriaantje afgeleid van Moor.

dildo: kunstpiemel
Als je om welke reden dan ook een piemel nodig hebt, en er is er geen voorhanden, dan neem je een dildo ter hand.
Hoe komt men toch aan een woord als dildo? Het lijkt nergens op; de vorm verraadt op geen enkele manier de betekenis. De etymologie is onduidelijk en dat houdt meestal in dat er meerdere verklaringen zijn. Wat wel zeker is, is dat het woord uit het Engels in het Nederlands is terechtgekomen. Er zijn dan ook twee verklaringen die uitgaan van het Engels. Het zou zo kunnen zijn dat dildo een verbastering is van This will do ´zo gaat het ook´. Een tweede verklaring gaat uit van het werkwoord to diddle, dat onder andere ´masturberen´ of ´op een aangename manier de tijd doorbrengen´ betekent.
Een derde verklaring is de mooiste, maar jammer genoeg ook de onwaarschijnlijkste. Die zegt dat dildo stamt van het Arabische duldul. Duldul zou de naam zijn geweest van het muildier waarop Mohammed reed. Mohammed was de stichter van de islam. Hij leefde van 570 tot 632. Een muildier is een kruising tussen een hengstezel en een paardmerrie (terwijl een muilezel een kruising is tussen een paardhengst en een ezelin). Muildieren en -ezels zijn onvruchtbaar; ze kunnen geen nageslacht voortbrengen. Ook met een dildo kun je geen kinderen maken. Daar heb je toch echt een piemel van vlees en bloed voor nodig.

´Dat specialistische woordenboeken voor een breder publiek ook leuk en interessant kunnen zijn, laat Gerbrand Bakker zien met zijn Junior Etymologisch Woordenboek. [...] Zonder leukdoenerij en zonder de informatie te trivialiseren slaagt Bakker erin, etymologische kennis uiterst toegankelijk te presenteren voor een breed publiek.´
Matthias Hüning in Neerlandica extra muros, jrg. 45, nr. 2 (mei 2007)

´[...] straalt een aanstekelijk plezier in taal uit.´
Volkskrant, 20 november 1998

´In een eenvoudige, aansprekende stijl laat Bakker zien dat vlak onder de oppervlakte van alledaagse woorden een geschiedenis van eeuwen te vinden is.´
Volkskrant, 24 oktober 1997

´De grootste kracht van het boek is dat het zo prettig leest [...] door de toon en woordkeuze van de samensteller. Hier zit iemand tegenover je die ontzettend veel weet en daar eindeloos en met enthousiasme over kan vertellen. Hij doet dat onderhoudend en op een losse manier, met af en toe iets dat naar humor zweemt´
De Groene Amsterdammer, juni 1997